We zijn alweer aanbeland bij module 11. Deze gaat over eisen en criteria. Hendrik.
Ja dank je wel. Wat gaan we in deze module doen? We gaan het inderdaad hebben
over eisen en criteria die je kunt opstellen voor je aanbesteding. We gaan
in deze module niet inhoudelijk in op eisen en criteria. Dat komt in de modules
vanaf module 15 bij de productgroepen. In deze module willen we vooral meenemen wat
zijn nou de belangrijke aandachtspunten in het opstellen van je circulaire eisen
en criteria, en willen we daar wat tips voor meegeven. Dat doen we door allereerst
even stil te staan bij wat zijn nou de verschillen tussen eisen en criteria
en wanneer kies je voor een eis en wanneer kies je voor een criterium op een bepaald
onderwerp. Vervolgens willen we iets zeggen over de verhouding tussen prijs
en kwaliteit die je meegeeft in je aanbesteding in je weging. En tot slot
een aantal tips van hoe kun je nou op een goede manier eisen en criteria opstellen
voor je circulaire project. Allereerst de verschillen en dan zoomen we eerst even
in op een selectie versus gunning, eisen en criteria. Want, nou ja, afhankelijk van
de procedure die je hebt gekozen, zou je een selectie fase in je aanbesteding
kunnen hebben. En daarin kun je al eisen en criteria opstellen om in je selectie
de beste partij te selecteren, of partijen. Daarbij is het belangrijk
om onderscheid te maken tussen de aanbieder en de aanbieding. Dus
op het moment dat je een selectie fase ingaat, ga je echt nog selecteren
op aanbieder. Dus dan heb je het nog niet over het product, maar heb
je het over de leverancier of organisatie waar je het product van afneemt. Dus daar
stel je selectie eisen voor op, of selectiecriteria. Op het moment dat
je gaat gunnen, dan mag je specifiek vragen stellen over het product
of de diensten die je gaat aanbesteden. Dat is nog wel een belangrijk verschil
om je te realiseren op het moment dat je je eisen en criteria opstelt.
Vervolgens nou, wat is nou een eis? Een eis is iets wat je vraagt waar iemand ten
minste aan moet voldoen. Dus een minimaal basisniveau. Een eis is ook
over het algemeen een vraag die je stelt die met ja of met nee beantwoord kan
worden. Dus het is eigenlijk een soort lat waar iemand overheen moet springen
om in het mandje te blijven zeg maar. Dus dat is vaak ook iets wat dus goed
objectief meetbaar is. Daarbovenop kun je criteria stellen. Het wordt ook wel eens
een wens genoemd die je hebt. En een criterium is echt iets waarmee je de beste
aanbieder, dus op het moment dat iedereen aan de eisen voldoet, en ook bijvoorbeeld
in de gunningsfase, nou ja, overal aan voldaan heeft, kun je kijken, welke partij
past nou het beste bij de vraag die ik heb. En daar kun je criteria
voor formuleren waar partijen zich op kunnen onderscheiden. Is dus soms ook wat
lastiger meetbaar. Maar is wel iets waar je, nou ja, meer een goed, beter, best,
of een wat meer subjectieve meetlat hebt, en dus ook meer mogelijkheden hebt.
Dat hebben we visueel weergegeven in deze figuur, waarbij je dus ziet, de eis is
een soort van hard basisniveau wat je kunt zien, wat ook een minimumniveau
garandeert. Dus nogmaals, de meetlat daar is, kan ik het of niet, ja of nee?
Uiteraard is het dan nog wel soms zaak om dat even te verifiëren of te toetsen,
omdat je natuurlijk graag ja zegt op het moment dat je een aanbesteding kan winnen.
En daar bovenop heb je criteria. Nou ja, dat kan dus heel erg variëren tussen goede
antwoorden, briljante antwoorden, iets minder goede antwoorden. Daar is
beoordelen ook meer aan de orde in plaats van meten. En criteria zijn ook
de instrumenten om echt een markt in uit te dagen. Dus de dingen waarvan je weet,
nu gaan we de markt stretchen. Nu gaan we echt kijken van hoe kunnen we het beste
uit de markt halen, dan kun je dat in criteria opnemen.
Hendrik, je zei net, we gaan in de modules over productgroepen nog verder inzoomen
op echt concrete criteria en eisen. Misschien is het wel leuk om nog een paar
concrete voorbeelden te horen van wat is nou een mooie eis of een mooi criterium.
Ja, uiteraard. Nou ja, als je het over circulariteit hebt, typisch een eis die
je zou kunnen stellen is dat bijvoorbeeld een partij een uitvoeringseis heeft dat
die een materialen paspoort voor het product moet opleveren, of voor het werk.
Een materialen paspoort, om even te verduidelijken.
Dus een paspoort of een document waarin uiteengezet is, wat voor materialen zitter
er allemaal in mijn product? Kan ik die hergebruiken? Zit daar gerecycled
materiaal in? Nou ja, waarin je daar allerlei vragen over je product kunt
stellen. Dus dat zou typisch een uitvoeringseis zijn waar iemand ja of nee
-op antwoord. -Daar wordt niet op gescoord?
Nee. Wat je wel bij een eis als deze zou kunnen doen, dus dat je wel nog daarboven
op een criterium kunt stellen dat je bijvoorbeeld zegt, hoe sneller je dat kunt
hoe meer punten je krijgt of iets dergelijks. Dus, dat is natuurlijk, dat is
nog wel eens een combi die je ziet. Dat je een bepaald basisniveau wel kunt stellen,
dat het daarboven onzeker wordt. Want een eis wil je ook alleen stellen als je zeker
weet dat voldoende partijen van voldoende kwaliteit daar ook aan kunnen voldoen.
En dat je daar bovenop nog een criterium stelt. Dus dat je alsnog op je eis
de markt ook kunt uitdagen. Nou ja, typisch criterium voor circulaire
projecten zouden kunnen zijn, de hoeveelheid gerecycled materiaal dat
in je prodcut zit. Of hoe circulair, afhankelijk van je definitie en hoe je dat
wilt meten, daar komen we nog op, je product is. Nou ja, hoe circulairder,
hoe beter. En vervolgens kun je partijen op die meetlat scoren.
-Oké. -Oké, vervolgens, een belangrijk onderdeel
is ook prijs en kwaliteit. Want, nou ja, je gaat je eisen niet, maar criteria,
ga je vaak in een wegingsmodel gieten. Dus je geeft er punten aan of fictieve korting
als je gunt op waarde. En daarin is het ook belangrijk dat de eisen die je stelt,
of de criteria die je stelt, aan circulariteit ook tot voldoende
onderscheidend vermogen leiden. Daarom adviseren wij om prijs en kwaliteit
het juiste gewicht te geven. Wat bedoelen we met het juiste gewicht?
Kwaliteit eigenlijk zodanig veel gewicht te geven dat het ten opzichte van prijs
de moeite loont voor marktpartijen om ook daadwerkelijk bijvoorbeeld te investeren
in een circulaire innovatie, of daar ook echt moeite voor te doen. Wat
we in de praktijk nog vaak zien, is dat in veel aanbestedingen de prijs echt nog wel
dominant is. Dus dat het ten minste 50 procent op prijs wordt gegund. Het nadeel
daarvan is dat prijsvechters daar vaak nog veel voordeel bij hebben. Dus als
een partij gewoon een goedkoop producten aanbiedt, wat meestal niet het beste
product is vanuit de circulaire gedachte, alsnog kan winnen of goeie kans heeft
om te winnen. Dus geef graag meer gewicht aan kwaliteit in brede zin, maar dus ook
aan duurzaamheid, zodat partijen zich daar ook op kunnen onderscheiden. Gevaar wat
daar misschien in zit, is dat je product veel duurder zou kunnen worden. Dat is
natuurlijk een logische gedachte. Als ik heel veel gewicht geef aan kwaliteit,
dan kan een partij die heel goed is, die kan dan zeggen mijn product wordt echt
vele malen duurder. Als je dat risico voorziet, natuurlijk kun je dat door met
de markt in dialoog te gaan daar ook wel een gevoel bij ontwikkelen, kan
het raadzaam zijn om voor een plafondprijs te kiezen. Dus om gewoon de maximale prijs
die je product mag kosten ook gewoon echt af te toppen. Dat ook helder
te communiceren naar de markt, maar ook intern. Vaak kun je daar ook goed
op budgetteren. En maakt het dat je eigenlijk zeker weet dat, ook al stel
je hoge eisen aan kwaliteit en veel criteria aan kwaliteit, geef je daar veel
gewicht aan, dat de kosten nooit uit de pan zullen reizen. Het is natuurlijk wel
zaak dat je goed onderzoek doet in de markt wat een realistische plafondprijs
is. En daarnaast kun je het dan nog steeds op prijs gunnen, alleen dan binnen
-een bepaalde bandbreedte. -Ja, ik zie ook in het diagram nul procent.
-In welke gevallen zou je dat doen? -Er zijn gevallen waar je prijzen nul
gewicht kunt geven. Dus stel je hebt gewoon een vast bedrag waarvan je zegt,
daarbinnen mag je het doen en is het aan de partij om daar invulling aan te geven,
dan kun je gewoon 100 procent op kwaliteit scoren. Dat is natuurlijk heel charmant,
als je dat kunt doen in je aanbesteding, als een aanbesteding zich daarvoor leent,
dus dat je goed de prijs af kunt kaderen, dan kan het gewoon lonen om 100 procent
-op kwaliteit te gunnen. -Dus dat gebeurt nu ook al in de praktijk?
Ja, dat zien we in de praktijk gelukkig steeds vaker. Nou dan nog een aantal tips
bij het opstellen van de eisen en de criteria. De eerste is neem zo veel
mogelijk op in eisen. Daarmee bedoelen we dat op het moment dat je iets in een eis
kunt stoppen je dat wilt doen, omdat als alle partijen in de markt dat al al halen,
dan is er geen onderscheidend vermogen meer. Dus je wilt graag onderscheidend
vermogen creëren. Dus dat wat je in eisen op kunt nemen, neem dat in eisen op.
Let wel, weet je wel bewust van dat, zeker voor het thema circulariteit,
sommige eisen nog best spannend kunnen zijn of misschien nieuw. Dus toets wel
goed ook in de markt of er voldoende partijen aan je eisen kunnen voldoen.
Vervolgens probeer je het aantal criteria te beperken. We hebben het woord focus
vaak gebruikt in modules. Nou, dat geldt ook hier. Liever drie of vier hele
duidelijke criteria waar partijen zich echt op kunnen onderscheiden dan 20
verschillende. Want dan vlakt het allemaal uiteindelijk weer uit en zie je dat er
minder onderscheidend vermogen is. Je wilt echt wel dat onderscheidend vermogen
belonen en ook zichtbaar maken in je aanbesteding. Nou ja, nogmaals,
geef voldoende gewicht aan kwaliteit versus prijs omdat ook daarmee
het onderscheidend vermogen geborgd wordt en je zaken gaat doen met de partijen die
ook echt willen investeren in duurzaamheid, circulariteit, en daar ook
echt moeite voor doen. En overweeg dus een plafondprijs te hanteren op het moment dat
je ofwel denkt dat er misschien een risico is dat je product te duur gaat worden,
of wanneer je gewoon duidelijkheid richting interne organisatie maar ook naar
de markt wil creëren over de budgetten. Dus dat zijn eigenlijk een korte vier tips
die wij die meegeven over eisen en criteria. Nogmaals, ik kan me voorstellen
dat je nu denkt, ik wil graag nog meer concrete eisen en criteria zien, die gaan
we voor jullie behandelen vanaf 15, waarbij we echt voor een aantal specifieke
productgroepen eisen en criteria hebben uitgewerkt en waar we hier echt nog volop
bij stil zullen staan. Dus voor nu bedankt en tot de volgende module.